Czym są strefy czasowe?
Strefy czasowe to umowny podział Ziemi na obszary, w których obowiązuje ten sam czas urzędowy. Nasza planeta wykonuje pełny obrót w ciągu doby, dlatego Słońce nie może górować wszędzie jednocześnie – gdy w Polsce jest południe, w Nowym Jorku dopiero zaczyna się poranek, a w Tokio zapada wieczór. Aby zapanować nad tym chaosem, pod koniec XIX wieku świat podzielono na strefy, z których każda teoretycznie obejmuje 15° długości geograficznej i różni się od sąsiedniej o pełną godzinę.
W praktyce granice stref czasowych rzadko biegną idealnie wzdłuż południków. Państwa dopasowują je do własnych granic, względów gospodarczych i politycznych – dlatego na mapie stref czasowych widać charakterystyczne, poszarpane kształty. Niektóre kraje idą jeszcze dalej: Indie używają przesunięcia o pół godziny (UTC+05:30), a Nepal – o 45 minut (UTC+05:45).
Strefa czasowa w Polsce
Polska leży w strefie czasu środkowoeuropejskiego CET (UTC+01:00), wyznaczanego przez południk 15°E, który przebiega w pobliżu Zgorzelca i Stargardu. Od ostatniej niedzieli marca do ostatniej niedzieli października obowiązuje u nas czas środkowoeuropejski letni CEST (UTC+02:00). Tę samą godzinę co Polska wskazują zegary m.in. w Niemczech, Francji, Włoszech, Hiszpanii, Czechach, na Słowacji i na Węgrzech.
Do zmiany czasu zostało:
Czas UTC – wzorzec, od którego wszystko się liczy
UTC (uniwersalny czas koordynowany) to międzynarodowy wzorzec czasu oparty na zegarach atomowych. Każdą strefę czasową opisuje się jako przesunięcie względem UTC – czas polski to zimą UTC+01:00, a latem UTC+02:00. UTC nie podlega zmianom sezonowym i jest taki sam na całym świecie, dlatego używają go m.in. lotnictwo, żegluga, wojsko i serwery komputerowe. Więcej o różnicach między UTC a starszym wzorcem GMT przeczytasz w artykule Czas UTC i GMT – czym się różnią?
Ile jest stref czasowych na świecie?
Nominalnie są 24 strefy czasowe, ale rzeczywistość jest ciekawsza: używanych przesunięć względem UTC jest około 38 – od UTC−12:00 po UTC+14:00. Rozpiętość jest więc większa niż doba! Na wyspach Line należących do Kiribati (UTC+14:00) nowy dzień zaczyna się, gdy na Hawajach (UTC−10:00) trwa jeszcze… wczoraj. Rekordzistą wśród państw jest Francja, która dzięki terytoriom zamorskim obejmuje 12 stref czasowych; Rosja ma ich 11, a USA – 9.
Tabela stref czasowych – przesunięcia względem UTC
Poniższa tabela zestawia wszystkie pełne strefy czasowe oraz najważniejsze strefy „połówkowe”. Kliknij miasto, aby sprawdzić aktualną godzinę.
| Strefa | Przykładowe miejsca |
|---|---|
| UTC−12:00 | Wyspy Baker i Howland (bezludne) |
| UTC−11:00 | Samoa Amerykańskie, Niue |
| UTC−10:00 | Hawaje – Honolulu |
| UTC−09:00 | Alaska – Anchorage |
| UTC−08:00 | Los Angeles, San Francisco, Vancouver |
| UTC−07:00 | Denver, Phoenix |
| UTC−06:00 | Chicago, Houston, Meksyk |
| UTC−05:00 | Nowy Jork, Toronto, Lima |
| UTC−04:00 | Santiago, Karakas, Halifax |
| UTC−03:00 | São Paulo, Buenos Aires |
| UTC−02:00 | Georgia Południowa |
| UTC−01:00 | Azory, Wyspy Zielonego Przylądka |
| UTC±00:00 | Londyn, Lizbona, Reykjavík |
| UTC+01:00 | Polska (zimą) – Warszawa, Berlin, Paryż, Rzym |
| UTC+02:00 | Polska (latem), Ateny, Helsinki, Kair |
| UTC+03:00 | Moskwa, Stambuł, Nairobi, Doha |
| UTC+03:30 | Iran – Teheran |
| UTC+04:00 | Dubaj, Baku |
| UTC+05:00 | Karaczi, Taszkent |
| UTC+05:30 | Indie – Delhi, Bombaj |
| UTC+05:45 | Nepal – Katmandu |
| UTC+06:00 | Dhaka, Ałmaty |
| UTC+07:00 | Bangkok, Dżakarta, Hanoi |
| UTC+08:00 | Pekin, Singapur, Hongkong, Perth |
| UTC+09:00 | Tokio, Seul |
| UTC+09:30 | Australia Środkowa – Adelaide, Darwin |
| UTC+10:00 | Sydney, Melbourne (zimą) |
| UTC+11:00 | Sydney (latem), Wyspy Salomona |
| UTC+12:00 | Auckland (zimą), Fidżi |
| UTC+13:00 | Auckland (latem), Tonga, Samoa |
| UTC+14:00 | Kiribati – wyspy Line |
Najciekawsze osobliwości stref czasowych
- Nepal jako jedyny kraj świata używa przesunięcia o 45 minut (UTC+05:45).
- Chiny – kraj szeroki na pięć umownych stref – mają urzędowo tylko jedną, pekińską.
- Na granicy Chin i Afganistanu czas zmienia się skokowo aż o 3,5 godziny – to największa taka różnica na pojedynczej granicy lądowej.
- Australia używa m.in. strefy UTC+09:30, a jej część nie zmienia czasu na letni – latem kraj rozpada się aż na 5 różnych godzin.
- Stacje badawcze na Antarktydzie same wybierają strefę – zwykle czas kraju macierzystego albo bazy zaopatrzeniowej, przez co sąsiednie stacje potrafi dzielić pół doby.
- Wyspy Diomedesa w Cieśninie Beringa dzielą niecałe 4 km – i aż 21 godzin różnicy czasu, bo między nimi biegnie linia zmiany daty.